Mi konis Kamran de multaj jaroj; de tempo, kiam neniu ankoraŭ pensis, ke li iam atingos ion. Li estis malalta. Li havis apenaŭ ajnan barbon. Liaj ŝuoj ĉiam estis unu aŭ du numerojn tro grandaj. Ĉi tiu misproporcia grandeco de la ŝuoj estis tre rimarkebla. Li estis trankvila kaj ĝentila; kompreneble, plejparte kun oficialuloj kaj virinoj. Lia paroltono estis iom plendema kaj trenita, kaj malhavis multe da decideco.

Ekde tiuj unuaj jaroj, oni povis vidi en li spurojn de tiu malagrabla homo. Sufiĉis, ke ina kolego eniru la ĉambron, por ke tiu kurba rideto aperu sur lia vizaĝo kaj liaj sarkasmaj ŝercoj komenciĝu. Iam li ankaŭ venis en nian oficejon kaj diris ion, kio ŝokis nin; malkonvena seksa ŝerco, kun la sama konstanta malpura rido. Kvazaŭ li iel malsatis je atento.

Malgraŭ havi malpli da administra sperto ol mi, Kamran tre bone sciis unu aferon: la regulojn de la ludo. Iam mi vidis el la fenestro de mia oficejo, ke li malfermis la aŭtopordon por la ĝenerala direktoro kaj kliniĝis tiel profunde, ke mi fariĝis naŭzita. Li staradis antaŭ la lifta pordo, atendante la direktoron aŭ la vicdirektoron, kaj plenumis ĉiun necesan flataĵon; de aĉetado por la hejmo de la direktoro kaj vicdirektoro ĝis portado de sakoj kaj senbazaj laŭdoj.

Li sciis la horojn de alveno kaj foriro de la estroj. Li sciis pri la iradoj, venadoj kaj oficejaj klaĉoj, kaj raportis novaĵojn akurate al la estroj. Li bone sciis kian novaĵon, kiam, kaj al kiu liveri. Ĝuste ĉi tiuj rilatoj rapide proksimigis lin al la potenculoj. Li fariĝis grupestro pli frue ol ĉiuj siaj samtempuloj, kaj poste eĉ ricevis la postenon de vicdirektoro.

Estis tiam, kiam mi iom post iom komprenis, ke la problemo ne estas nur Kamran. Sistemo, kiu altigas tiajn homojn kiel li, certe ŝatas ion pri ili.

Ankaŭ mi, post jaroj, pro decido de la administrantaro, estis translokita al la grupo de Kamran. Tri jarojn poste, kun la emeritiĝo de kelkaj kolegoj kaj la nomumo de Kamran kiel vicdirektoro, mi finfine fariĝis grupestro. Mi havis tiun postenon dum pli ol unu jaro; ekzakte unu jaron, kvin monatojn kaj dek tagojn!

Antaŭ mia nomumo, li traktis min bone. Mi eĉ pensis, ke mi eble eraris pri li. Sed post la nomumo, ĉio ŝanĝiĝis.

Iun nokton, li parolis telefone kun mi tre akre kaj meze de la konversacio diris: "Vi estas la grupestro; vi devas elturniĝi kun tio." Iom post iom, li komencis pridubi miajn kapablojn. Li detruis mian memfidon.

Poste mi komprenis, kion li celis per "elturniĝi". Por li, esti grupestro signifis scii kiel meti homojn sub premon. Li diradis: "Boru truon en tiun." Aŭ: "Brunigu lin." (hontigu lin) Foje li eĉ diris: "Direktu la akvotubon al li."

Ĉi tiu vortprovizo estis fremda al mi. Mi neniam difinis min per mia posteno aŭ ofico. Tial, kiam mi fariĝis grupestro, mi traktis mian dungitaron sammaniere kiel mi atendis esti traktata.

Kelkajn tagojn poste, post tute mallogika labora diskuto, li enkuris mian oficejon kaj laŭte diris: "Se vi volas labori ĉi tie, estos farita kion ajn mi diras." Mi estis paralizita.

Mi ĉiam pensis, ke se mi faras mian laboron bone kaj konservas miajn proprajn limojn, neniu povos rompi min. Sed tiun tagon, mi sentis min sinki; kiel sinki en marĉon. Marĉo ne englutas homon subite; ĝi tiras vin malsupren iom post iom.

Mi amis mian laboron. Mi havis bonan rilaton kun mia stabo kaj metis tempon kaj energion en mian laboron. Sed mi konstante aŭdis unu frazon: "Ŝi estas bona spertulo, sed ne scias kiel administri."

Komence mi dubis pri mi mem. Eble mi vere ne scias. Eble mi estas tro severa. Eble mi devus cedi. Kvankam mi estis serioza pri mia laboro, studis kaj konis la principojn de administrado, ĉi tiuj frazoj malrapide formanĝis mian memfidon kiel termitoj.

Poste mi komprenis, ke en ĉi tiu sistemo, se vi obeas ilin, vi estas tre bona; sed sufiĉas, ke vi agu kontraŭ iliaj deziroj, por ke ili intence detruu vin. Via efikeco ne gravas.

Mi diskutis la aferon kun la ĝenerala direktoro. Mi atendis, ke li almenaŭ komprenos kio okazis. Li diris: "Kiam oni prenas postenon, oni devas povi administri sian administranton." Administru vian administranton...

Ĉi tiu frazo resonis en mia kapo kiel sonorilo. Ĉio estis renversita. Se via estro transiris siajn limojn, estis vi, kiu devis trovi manieron interkonsenti kun li; ne li.

Iom post iom mi komprenis, ke la problemo ne estas nur la konduto de Kamran; la tuta ĉirkaŭaĵo instruis al mi la samajn regulojn: "Vi devas obei la estraron." Mi diris al mi mem: Dio, kion ili diras? Kie mi estas kaptita? Ĉu mi venis ĉi tien pro io alia ol por labori? Foje mi pensis, ke ĉi tie, ĉio prava fariĝis malprava.

Ankaŭ mi ŝatis mian postenon. Mi volis labori bone, esti vidata, kaj progresi. Sed ne je ajna prezo. Ju pli mi rezistis, des pli granda fariĝis la premo.

Kamran ne nur donis neniun subtenon al mi, sed li postulis aferojn, kiuj havis tute nenian rilaton al mia grupo. Li konstante telefonis post la laborhoroj. Mi tre penis kontentigi lin, sed tio estis kiel bati akvon en pistujo. Ĉar li neniam intencis esti kontenta!

Ankaŭ klaĉoj plimultiĝis. Mi aŭdis de multaj, ke en kunsidoj li diris: "Ŝi ne kapablas trakti la laboron."

Samtempe, lia traktado de Morvarid estis tute malsama. Mi konis Morvarid de malproksime. Mi ne sciis multon pri ŝi. Ŝi venis el la provinco. Ŝi estis malgranda, havis buklajn harojn, kaj ŝia vestostilo ne kongruis kun mia gusto. Ŝi estis trankvila kaj ne multe miksiĝis kun aliaj; almenaŭ ne kun la virinoj.

Post la restrukturado, ŝi iĝis subulo de Kamran. Estis multaj onidiroj pri ŝi, sed mi ne emas juĝi laŭ onidiroj. Tamen, kion oni vidis, ne plu eblis nei.

Kelkfoje mi vidis Kamran kaj Morvarid eliri el la oficejo kun kelkminuta diferenco. Kolegoj ankaŭ vidis, ke Kamran enlasis Morvarid en sian aŭton. Iliaj eliroj kune ekster la oficejo ankaŭ ne plu estis kaŝitaj de iu ajn. Kamran eĉ estis vidita plurfoje proksime al la domo de Morvarid. Ŝajnis, ke Kamran ne ĝenis ĉi tiuj onidiroj; kvazaŭ li ne havis problemon, ke aliaj havas tian imagon pri li.

Dum mia konflikto kun Kamran, ankaŭ Morvarid fiŝkaptis en la malklara akvo. Miaj kromlaboraj horoj estis reduktitaj senkiale kaj tiuj de Morvarid estis pligrandigitaj senkiale! Mi ankoraŭ ne komprenis kial, sed de kiam mi ricevis mian postenon, Kamran volis tiri la tapiŝon sub miaj piedoj. Aŭ eble mi simple ne volas kompreni, ke Kamran volis de mi rilaton similan al tiu, kiun li havis kun Morvarid; rilaton, kiun mi nek volis nek povis akcepti.

Kamran pensis, ke submetante min al premo, li povas devigi min kapitulaci. Kaj la sistemo donis al li la rajtigon por tio. Estis mi, kiu devis "administri mian estron".

Fine li trovis la pretekston, kiun li serĉis. Kiu serĉas, tiu trovas! Kaj li faris grandegan skandalon el ĝi. Pri negrava raporto, kiun mi eĉ ne preparis, li trenis min en sian oficejon kaj kondutis tiel arogante, ke mi ne povis plu elteni.

Li freneze skuis siajn krurojn kaj kriis. Kiam ajn li koleriĝis, li faris tion. Pacienco ne plu estis pravigita. Mi ne devus permesi al li plu insulti min. Okazu kio ajn!

Mi ne lasis lin fini lian frazon. Mi eliris el la ĉambro. Li freneziĝis. Li kriis post mi: "Revenu... Mi ankoraŭ ne finis paroli." Kaj poste li aldonis: "Mi influos viajn kromlaborajn horojn." Mi diris: "Vi ĉiam faris tion, ĉiuokaze."

Mi ne povis elteni la malrespekton. Malgraŭ tio, mi ankoraŭ esperis, ke la nova ĝenerala direktoro, kiu ĵus anstataŭigis la antaŭan, almenaŭ komprenos kio okazis. La direktoro ne estis en la oficejo. Ĉe la unua okazo, mi iris por raporti la konduton de Kamran; sed tuj kiam mi eniris la oficejon, mi vidis Kamran tie. Kia administrado! Mil benoj al la antaŭa!

Kamran sidis flanke de la direktoro kun partieca pozicio kaj komencis detrui min. – Sinjoro direktoro, kiel vi scias, la raporto, kiu devis esti sendita al la revizia organizaĵo, estis preparita kun la neglektemo de ĉi tiu sinjorino. Kiam mi vokis ŝin kaj petis klarigon, anstataŭ akcepti sian eraron kaj provi kompensi ĝin, ŝi forlasis la oficejon kaj levis la aferon de la kromlaboro.

La direktoro ankaŭ provis aspekti neŭtrala, sed li ne estis. Li konfirmis la vortojn de Kamran kaj jesis per la kapo. Ju pli mi klarigis, des pli mi sentis, ke mi parolas al brikmuro. Ili estis teamo, kaj mi estis sola. Ĝuste ĉi tiu subteno igis Kamran pli aroganta. Neniu intencis aŭskulti; la respondoj estis pretigitaj anticipe.

Mi diris miajn vortojn, kaj tiu tago iel pasis. La onidiroj plifortiĝis. Mi neniam ŝatis skandalojn, sed tiam mi neintence mem estis la skandalo. Malgraŭ tio, mi mem ankaŭ pensis, ke mi eble faris erarojn.

Miaj amikoj diris: "Riparigu vian rilaton. Ĉiuj estroj demoniĝas dum iuj tagoj." Mi akceptis ilian konsilon kaj faris mian lastan provon. Kiam la bopatro de Kamran forpasis, mi iris kun kelkaj kolegoj por kondolenci.

Kamran intence plilongigis sian telefonan konversacion kaj lasis nin atendi starantaj. Kiam la voko finiĝis, ni kondolencis. Li eĉ ne rigardis min. Survoje reen, mi insultis min per ĉiu malbona vorto, kiun mi konis, kaj en mia kapo restis nur unu demando: Kial mi iris?

Estis onidiroj, ke ili volas meti Azam anstataŭ mi. Azam kaj mi estis dungitaj samtempe; malgranda, energia knabino, brunhaŭta, kun kavigita vizaĝo kaj memfido, kiu videblis jam de la komenco. La unuan fojon kiam mi vidis ŝin, ni venis por la dunga intervjuo. Ŝi portis araban ĉadoron, kaj ŝiaj malordigitaj haroj elverŝiĝis de sub ĝi. Ni havis la saman studfakon. Ŝi venis de religia familio, sed mem ne estis religia.

Nia amikeco ne estis tre profunda, sed ĝi daŭris pli-malpli dum jaroj; ni kune ekzercis kaj foje malfermis la korojn unu al la alia. Ĉar ni ne estis rektaj kolegoj, ne ekzistis konflikto de interesoj inter ni. Foje ŝia konduto ĝenis min, sed mi vidis ŝin tiel malofte, ke mi ignoris ĝin. Eĉ kelkaj kolegoj demandis, kiel mi povas esti amiko de ŝi. Sed mi neniam pensis, ke iun tagon ŝi kaŭzos al mi damaĝon.

La antaŭa direktoro, pro morala problemo inter Azam kaj unu el la vicdirektoroj, sendis ŝin al alia fako. Ŝia translokigo okazis en humiliga maniero; ili eĉ ne permesis al ŝi paki siajn proprajn aĵojn, kaj la kolegoj sendis ŝiajn aĵojn al ŝi. Ankaŭ mi estis ĉagrenita pri tio; pri kial virinoj ĉiam devas pagi la prezon pro ĉi tiuj kondutoj. Mi pensis: Ĉu ĉi tiu rilato estis unudirekta? Kial nur Azam devis pagi la punon?

Kvankam nia rilato ne plu estis kiel antaŭe, mi telefonis al ŝi kaj demandis kiel ŝi fartas, sen mencii tiun problemon. Mi ne volis, ke ŝi suferu plu, kaj mi esperis, ke tiu evento estus leciono por ŝi. La lastan fojon kiam mi parolis kun Azam, ŝi diris, ke Kamran ofertis al ŝi mian postenon, sed ŝi rifuzis kaj diris, ke ŝi ne havas la sperton por ĉi tiu laboro.

Poste mi eksciis, ke ŝi kondiĉis sian revenon per akiro de pli alta posteno ol ŝia antaŭa. La direktoro diris, ke li ne havas liberan lokon por grupestro. Kiam ŝi eksciis pri mia konflikto kun Kamran, ŝi, kun la subteno de Kamran kaj la sama vicdirektoro, kies amrilato kun ŝi estis malkovrita, premis la direktoron doni mian postenon al ŝi.

Estis en Februaro, kiam la direktoro vokis min. Li diris, ke Kamran estas malkontenta pri mia laboro, kaj ili decidis forigi min de la posteno kaj doni ĝin al Azam, kiu havas nenian sperton en ĉi tiu kampo. La antaŭa direktoro punis ŝin, kaj la nuna direktoro rekompencis ŝin!

Ĉi-foje mi ne ploris. Ĝenerale mi malfacile ploras, des pli en la laborejo. Mi sciis, ke ili faris sian decidon; ne plu estis kialo lacigi min per klarigoj. Ili ĉiuj estis unu teamo; de la administrado ĝis la sekureca fako. Mi estis laca pro mia soleca batalado.

Mi diris: "La nomumo estas via rajto; sed kiel mi jam diris, la problemo ne estas la laboro. La problemo estas persona." Mi eliris el la ĉambro. Mi sentis, kvazaŭ ŝarĝo estus levita de miaj ŝultroj. Por la unua fojo, forlaso de tiu posteno ne ŝajnis kiel malvenko. Mi sentis min malpeza.

Mi eliris el la oficejo de la direktoro, kiam la sekretario diris: "Kamran volas vin." Mi pensis: Li faris kion li volis, kial li ne lasas min trankvila? Mi iris al lia oficejo.

Kamran provis aspekti trankvila kaj memfida, sed kiel kutime, li ludis per sia plumo. Li klinis sian kapon tro proksime al la kalendaro antaŭ li, kaj senĉese skuis siajn krurojn. Liaj ŝuoj kiel kutime estis lozaj sur liaj piedoj. Mi sentis, ke liaj tikoj plimalboniĝis! Azam ankaŭ sidis tre intime apud li. Ŝi konis la regulojn de la ludo; ŝi ne estis kiel mi.

Ĝuste tiam mi rememoris jarojn antaŭe. La tagon, kiam ŝi rakontis al mi pri la edziĝpeto de Kamran. Konante la premojn kaj turmentojn de ŝia familio, kaj konsiderante la situacion de Kamran, mi opiniis lin taŭga por Azam kaj diris: "Li ne estas malbona ulo, eble ne estus malbone doni ŝancon al li." Azam respondis: "Lia aspekto ne plaĉas al mi, kaj li estas granda klaĉulo!" Kiel aferoj ŝanĝiĝas de tiu tago ĝis nun.

Kamran, per agrabla tono, kiun mi jam delonge ne aŭdis de li, diris: Ĉi tiu nomumo estis decido de la administrantaro, kaj li ankoraŭ ŝatus, ke mi restu en lia fako. Mi volis ridi. La direktoro diris alion; li diris, ke Kamran ne volas labori kun vi. Ĉu li vere atendis, ke mi ne rimarkos liajn grandajn klopodojn por forpuŝi min?

Ĉiuokaze, mi ne akceptis. Azam konstante interrompis; kvazaŭ nenio okazis kaj ŝi tute ne kulpis. Sed mi ne plu havis paciencon por ĉi tiuj maskoj kaj ŝajnigoj. Mi eĉ ne rigardis ŝin. Kvazaŭ ŝi estus muro.

Azam laŭtigis sian voĉon: "Ĉu vi ĉesis paroli kun mi?" En mia koro mi diris: Pravas, mi ne estas kiel vi, kaj mi donis al vi multajn ŝancojn, sed ne plu traktu min kiel stultulon. Mi diris nenion. Mi ne havis paciencon. Mi montris al Kamran kaj diris: "Mi revenos poste." Kaj mi eliris el la ĉambro. Elteni Kamran estis pli facile por mi ol Azam.

La voĉo de Azam ankoraŭ aŭdiĝis malantaŭ mi: "Kiel tio rilatas al mi?... Mi eĉ ne estis ĉi tie..." Mi estis sata de ĉi tiuj paroloj. Homoj, kiuj faras malbonon, kaj eĉ ne havas la kuraĝon diri, ke ili faris malbonon. Indiferente mi forlasis la administran areon kaj iris por paki miajn aĵojn.

Pasis kelkaj monatoj ekde tiu Februaro. Mi ankoraŭ estas en la sama oficejo, sed en alia fako. Foje mi vidas Kamran, Morvarid kaj Azam. Sed ili ne plu gravas. Mi nek malamas Kamran, nek devas pruvi ion ajn.

Mi ankoraŭ memoras la frazon, kiun unu el la vicdirektoroj diris al mi telefone la sekvan tagon: "Bedaŭrinde, vi aliĝas al iuj valoroj." Tiu frazo restis en mia menso. Eble li mem eĉ ne sciis, kion li diris al mi. Sed ĝuste tiu frazo eltiris min el miaj lastaj duboj. Mi ne faris eraron. Dum jaroj mi pensis, ke se mi ne estas bona administranto, la kulpo estas certe mia. Nun mi komprenas, ke eble niaj difinoj pri "bona administranto" ne estis la samaj.

Mi verŝas al mi teon. El la librobreto, mi prenas "La Blinda Strigo" de Sadegh Hedayat. Mi foliumas, ĝis mi atingas ĉi tiun frazon; frazon, kiun mi substrekis per krajono: "Mi sentis, ke ĉi tiu mondo ne estis por mi, ĝi estis por amaso da senhontaj, arogantaj, almozpetaj, pedantaj, krudaj kaj nesatigeblaj homoj. Por tiuj, kiuj estis kreitaj por konveni la mondon, kaj almozpetis kaj flatis antaŭ la potenculoj de la tero kaj ĉielo kiel malsata hundo antaŭ buĉejo, kiu svingas sian voston por peco da kartilago..."

Mi rigardas la frazon dum kelkaj momentoj. Preskaŭ jarcento pasis, sed ŝajnas ke la mondo ankoraŭ apartenas al ili. Mi fermas la libron. Ankaŭ mi iam pensis, ke ju pli mi supreniras, des pli sukcesa mi estas. Sed nun mi scias, ke supreniri ne ĉiam signifas antaŭeniri. Mi perdis mian postenon. Sed ne min mem.