Eĉ nun, kiam la aŭtuna vento balaas la urbajn stratojn kaj trenas la sekajn foliojn trans la malvarman asfalton, la dolĉa, akra odoro de "Nana" viviĝas en mia memoro. Odoro ĉiam miksita kun la amara aromo de kafo kaj foje kun la adstringa nuanco de alkoholo. Mi estis ŝia plej proksima amikino, eble la sola en ĉi tiu vasta mondo, kiu konis ŝin ne laŭ ŝia aspekto aŭ pro surfacaj juĝoj, sed el la profundoj de ŝia malkvieta animo.

Nana ne estis knabino, kiun oni povus resumi per unu sola rigardo. Ŝi estis la enkorpiĝo de bela ribelo. Ŝia densa, burgonjruĝa hararo, kiel fajra tufo, ĉiam falis libere sur ŝiajn ŝultrojn, kreante impresan kontraston kun ŝia pala haŭto kaj mielkoloraj okuloj. Ŝi havis senriproĉan, sveltan kaj bone skulptitan figuron; iu ajn vesto, eĉ la plej simpla robo, aspektis miregige sur ŝi. Kiam ŝi marŝis tra la universitataj koridoroj, estis neeble por iu ajn ne turni sin kaj rigardi. Sed ŝia beleco ne estis la sola afero, kiu agitis nian rigidan, tradician socion; ilia ĉefa problemo pri Nana estis ŝia ribelema spirito kaj ŝia netradicia moralo.

En socio, kie ĉiuj provis konveni ene de la mallarĝaj limoj de kutimo kaj tradicio, Nana estis giganta demandosigno. Ŝi obeis neniun el la neskribitaj reguloj por junaj virinoj. Nokte, dum knabinoj de nia aĝo estis en la dormejoj studante aŭ babilante trankvile, Nana dancis en bruaj, homplenaj universitataj festoj. Ŝi konstante sociumis kaj ne timis diri, ke ŝi amas malpermesitajn spertojn. Ofte, ŝi aperis al fruaj matenaj klasoj rekte el festo, kun ŝvelintaj okuloj kaj la akra odoro de alkoholo restanta sur ŝiaj vestoj.

Universitataj profesoroj kaj la administracio provis fojon post fojo trovi pretekston por elpeli ŝin. Ili ne povis toleri knabinon, kiu ridis laŭte, malkonsentis senpripense en debatoj, kaj havis vivstilon tute malsaman al tiu de "deca" studento. Sed estis unu amasa baro sur ilia vojo: ŝia grandega inteligenteco kaj senkompara genio. Nana estis mirinfano. Malgraŭ ŝia tuta drinkado kaj sendormaj noktoj, ŝi ĉiam ricevis la plej altajn notojn. Ŝia memoro estis terure forta. Ŝi nur devis legi tekston unufoje por analizi ĝin vorton post vorto. Krome, ŝi posedis kompletan kaj mirigan majstradon de kaj la angla kaj la hispana. Kiam profesoroj en klasoj de kompara literaturo provis humiligi ŝin per kompleksaj demandoj, Nana malvarme ridetis, deklamis versojn de Borges aŭ Márquez en la originala hispana, kaj poste analizis ilin por la klaso en perfekta angla akĉento. Ŝi estis tiel brila, ke la universitata sistemo ne havis alian elekton ol elteni ŝin.

Tamen, sub ĉi tiu masko de ribelo kaj indiferenteco, Nana havis profunde bonkoran kaj fragilan koron. Estis ŝi, kiu elspezis ĉiujn siajn ŝparaĵojn por trakti vagantajn katojn. Se ŝi eksciis, ke dormeja ĉambranonco luktas finance, ŝi glitus monon en ilian mantelpoŝon sen ke iu rimarku. Unu nokton, dum ni sidis sur la dormeja balkono kaj ŝi fumis cigaredon en la mallumo, ŝi diris al mi: "Ĉu vi scias kial mi vivas tiel? Ĉar la vivo estas tro mallonga kaj la mondo estas tro granda. Mi ne volas maljuniĝi bedaŭrante la gustojn, kiujn mi neniam provis, aŭ la aferojn, kiujn mi ne faris pro timo pri tio, kion homoj povus diri. Mi volas sperti ĉion en ĉi tiu mondo, eĉ se tio signifas forbruli dum la procezo."

Kaj estis ĉi tiu soifo sperti ĉion, kio venigis Rikardon en ŝian vivon.

Rikardo estis enmigrinto el Sudameriko. Viro kun sunbakita haŭto, malhelaj okuloj, kaj bukla nigra hararo, kiu laboris ĉe komerca kompanio. Ili renkontiĝis en unu el tiuj malfru-noktaj festoj. Kiam Rikardo rimarkis, kiom perfekte Nana parolis la hispanan, li estis hipnotigita. Ili dancis kune ĝis la mateno, parolante en lingvo, kiun preskaŭ neniu alia en la ĉambro komprenis.

La eniro de Rikardo en la vivon de Nana komence estis kiel varma tropika ŝtormo. Li freneze enamiĝis al ŝi. Li estis profunde emocia viro kaj adoris Nanan ne kiel homon, sed kiel diinon. Li pretis ekbruligi la mondon por konservi ŝin. Ĉiutage, li sendis al ŝi masivajn bukedojn da floroj, staris sub ŝia dormeja fenestro dum horoj nur por ekvidi ŝin, kaj esprimis sian amon per vortoj plenaj de latina pasio kaj fervoro.

En la unuaj monatoj, Nana ĝuis ĉi tiun intensan, romantikan atenton. Por knabino, kiu volis sperti ĉion, la fajra amo de sudamerika viro estis alloga aventuro. Sed la problemoj komenciĝis, kiam iliaj veraj naturoj koliziis.

Rikardo, malgraŭ sia tuta pasio, estis tradicia viro, kiu sopiris al trankvila vivo. Li amis Nanan, sed li volis teni ĉi tiun sovaĝan birdon en ora kaĝo. Iom post iom, la petegoj de Rikardo por geedziĝo komenciĝis. Li luis malgrandan domon kaj konstante parolis pri la estonteco, la infanoj, kiujn ili devus havi, kaj la trankvilaj noktoj, kiujn ili pasigus kune apud la kameno. Li volis, ke Nana ĉesu festadi, ĉesu trinki, kaj fariĝu lojala, obeema edzino.

Sed Nana ne estis virino ligita per konvencioj. Vortoj kiel "geedziĝo", "eterna engaĝiĝo", kaj "kreado de familio" sentis kiel pendigista maŝo por ŝi. Ŝi sentis sin sufokita. Iun vesperon, kiam ni sidis en nia kutima kafejo, Nana, kun okuloj ruĝaj de elĉerpiĝo kaj frustriĝo, diris al mi: "Mi ŝatas Rikardon, sed li sufokas min. Li ne komprenas, ke mi ne povas vekiĝi je la sepa ĉiumatene, fari al li matenmanĝon kaj atendi ke li revenu hejmen nokte. Mi ne apartenas al unu persono; mi apartenas al mia vivo. Mi devas fini tion."

La decido de Nana foriri estis la komenco de terura koŝmaro. Kiam ŝi diris al Rikardo, ke ŝi ne plu volas esti kun li kaj malakceptis lian edziĝproponon, io rompiĝis en li. Komence, li ne kredis tion. Li pensis, ke ĝi estas nur alia el la knabinecaj ludoj de Nana. Sed kiam ŝi lasis liajn vokojn neresponditaj kaj rifuzis vidi lin, Rikardo suferis profundan mensan kolapson.

La viro, kiu iam marŝis kun fiereco kaj digno, nun fariĝis patosa ombro de si mem. Li perdis sian laboron. Tagnokte li vagis tra la stratoj ĉirkaŭ la universitato en malordaj vestoj kun kavaj okuloj, esperante vidi ŝin. Kiam ajn li vidis ŝin, li falis al ŝiaj piedoj, plorante meze de la strato, petegante ŝin reveni. Li diris, ke li mortos sen ŝi. Li diris, ke ŝi rajtas fari kion ajn ŝi volas, nur se ŝi ne forlasos lin. Sed Nana jam decidis. Kun tiu sama esenca rezoluteco, ŝi diris al li: "Ni ne estas destinitaj unu por la alia, Rikardo. Vi ne volas min; vi volas iluzion pri mi. Lasu min iri."

Sed Rikardo ne povis lasi ŝin iri. Lia amo aliformiĝis en frenezecon. Lia frakasita menso ne povis akcepti, ke lia diino de beleco estas destinita aparteni al la libera mondo kaj ne al li.

Tiu fatala nokto okazis fine de oktobro. Malpeza pluvo falis, kaj la stratoj akiris timigan etoson sub la flava brilo de la stratlampoj. Nana kaj mi promenis reen de kafejo. Ŝi aspektis tiel bela kiel ĉiam; portante longan nigran mantelon, ŝia ruĝa hararo brilis sub la lumoj. Ni diskutis pri la morgaŭa ekzameno de literaturo, kaj ŝi ridis, mokante unu el la poemoj de Neruda.

Subite, ombro eliris el la mallumo de la strateto. Ĝi estis Rikardo. Trempita de la pluvo, liaj okuloj sen ia ajn spuro de racio aŭ logiko. Li tute dronis en la mallumo de frenezeco. Li paŝis antaŭen kaj baris nian vojon. La akra fetoro de malmultekosta alkoholo radiis de lia spiro en niajn vizaĝojn.

Per tremanta, malglata voĉo, li diris ion en la hispana, kion mi ne komprenis. Nana sulkigis la frunton kaj diris al li severe foriri. Rikardo subite falis surgenue kaj kaptis la randon de ŝia mantelo. Nana provis tiri sin malantaŭen kaj kriis kolere: "Lasu min trankvila, Rikardo! Ĉio finiĝis!"

Kaj en tiu sama momento, subita atako de frenezeco diktis la finan akton de ĉi tiu tragedio. En la malsana, frakasita menso de Rikardo, estis nur unu maniero teni Nanan por ĉiam: se ŝi ne intencis esti lia, ŝi ankaŭ ne apartenos al iu alia.

Mi ne scias de kie li eltiris la tranĉilon. Ĉio okazis en frakcio de sekundo. Eklumo de metalo brilis en la mallumo. Mallaŭta krio blokiĝis en la gorĝo de Nana. Kun brutala, freneza rapideco, Rikardo frapis la unuan baton en ŝian stomakon. Mi estis paralizita pro timo, aŭdante miajn proprajn kriojn en miaj oreloj kvazaŭ ili venus de malproksime.

Nana ŝanceliĝis malantaŭen, tenante sian stomakon, kaj rigardis Rikardon kun pura malkredo. Sed la frenezulo ne haltis. Li leviĝis kaj, kun okuloj plenaj de larmoj kaj sango, senĉese faligis la klingon sur ŝian bruston. Unu, du, tri... Nana kolapsis sur la malsekan asfalton. Rikardo faligis la sangan tranĉilon, sidis sur la tero, lulis la sangantan kapon de Nana en siaj brakoj, kaj komencis kisi ŝian senvivan vizaĝon plorante laŭte. Li ridis kaj ploris samtempe, flustrante amajn vortojn en la hispana.

Mi ne povis spiri. Mi volis krii sed ne povis. Mi falis sur la teron, nur rigardante. Sango... La varma, karmezina sango de Nana disvastiĝis trans la malhelan asfalton. Sub la stratlampo, la koloro de ŝia sango miksiĝis kun ŝia dika, bela hararo; kvazaŭ flamoj de fajro saltus de ŝia kapo kaj brusto sur la teron. Ŝiaj mielkoloraj okuloj restis duone malfermitaj, rigardante malplene al la nuba, pluva ĉielo.

Nana estis knabino, kiu volis sperti ĉion. Ŝi gustumis liberecon, ebriecon, scion, malproksimajn lingvojn, kaj fajrajn am-aferojn. Kaj finfine, la plej malhela kaj plej amara homa sperto — morto de la manoj de freneza amanto — fariĝis la fina punkto de ŝia rakonto.

Jaroj pasis de tiu nokto. Rikardo atendas morton en azilejo en iu fora loko. Kaj mi, ĉiufoje kiam mi vidas virinon kun ruĝa hararo sur la strato aŭ aŭdas la sonon de hispana muziko drivanta de kafejo, mia koro kunpremiĝas pro tiu bela ribelo, pro tiu bonkora koro, kiu ĉesis bati sub la klingo de frenezeco. Nana estis birdo, kiu, prefere ol resti en kaĝo, elektis morti en la ĉielo.